Bayezid-i Bestami Türbesi (Kırıkhan): Darb-ı Sak Kalesi'ndeki Manevi Durak

Kırıkhan'ın Alaybeyli Mahallesi'nde, Helenistik dönemden kalma bir kalenin surları arasında, Türkiye'nin dört bir yanından ziyaretçi çeken manevi bir durak vardır: Bayezid-i Bestami Türbesi. İslam tasavvuf dünyasının en büyük isimlerinden birine adanan bu mekan, hem zengin tarihi hem de huzurlu atmosferiyle Hatay'ın önemli ziyaret yerlerinden biridir. Bu rehberde Bayezid-i Bestami'nin hayatını, türbenin tarihçesini ve çevresini ele alıyoruz.

Bayezid-i Bestami Kimdir?

Bayezid-i Bestami, asıl adıyla Tayfur bin İsa, 9. yüzyılda İran'ın Horasan bölgesine yakın Bistam kasabasında doğmuştur. Künyesi Ebu Yezid'dir. İslam düşüncesinin ve tasavvufun önde gelen isimlerinden biri olarak kabul edilir. Takvası ve sufî yaşamıyla tanınan bu zat, hayatı boyunca dünyanın maddi zevklerinden uzak durmuş, kendini tamamen ibadete adamıştır.

Kaynaklara göre Bayezid-i Bestami, memleketinden ayrıldıktan sonra yaklaşık otuz yıl Şam ve civarında dolaşmış, ardından Kırıkhan bölgesine gelmiştir. Burada, o dönem bir kale olan bölgede uzun süre çilehanede, haramlardan sakınarak ve ibadet ederek yaşamıştır.

Onun tasavvuf yolundaki anlayışını gösteren sözleri günümüze ulaşmıştır:

"Dünyayı topladım, kanaat ipi ile bağladım, sonra onu sadakat küpüne koydum, ümitsizlik denizine attım; bundan sonra rahata kavuştum."

Olağanüstü hallere değer verilmesini istemeyen Bestami'nin bir başka sözü de dikkat çekicidir: Kendisi için "Falan zat su üstünde yürüyor" denildiğinde, "Balıklar da aynı işi yapıyor" diyerek bunları önemsemediğini, asıl olanın dinin hükümlerine bağlı kalmak olduğunu belirtmiştir.

Darb-ı Sak Kalesi

Türbenin bulunduğu yer, sıradan bir tepe değildir. Bayezid-i Bestami Türbesi, Helenistik dönemden kalma Darb-ı Sak Kalesi'nin içinde yer alır. Surlarının bir bölümü hâlâ ayakta olan bu kalenin çevresinde, antik döneme ait su kemerleri de bulunur. Bu yönüyle bölge, hem manevi hem de arkeolojik bir zenginlik sunar.

Türbenin mimarisi sade ve klasiktir. Batıda kayaların yontulmasıyla oluşturulan, kuzeyde sur duvarıyla sınırlanan bir alanda, birbirine birer kapıyla bağlanan, dikdörtgen planlı, beşik tonozlu dört mekandan oluşur. Türbenin girişinde iki kabir bulunur; içerideki ayrı bir bölümde ise Bayezid-i Bestami'ye atfedilen makam yer alır.

Tayfur Sökmen'in Babası da Burada

Türbenin tarihinde, Hatay'ın yakın tarihiyle kesişen ilginç bir bağ vardır. Türbede, Bayezid-i Bestami'nin makamının yanı sıra, Hatay'ın anavatana katılmadan önceki ilk ve tek Cumhurbaşkanı Tayfur Sökmen'in babası Mustafa Şevki Paşa'nın kabri de bulunur.

Kaynaklara göre Rumeli Beylerbeyi ve Mısır Valisi olarak görev yapmış olan Mustafa Şevki Paşa, Hicaz dönüşünde buraya gelmiş, türbeye hizmet etmiş ve çevreye çeşitli yapılar kazandırmıştır. Mustafa Şevki Paşa'nın yakınlarının kabirleri de türbe çevresinde yer alır.

İlginç bir ayrıntı: Türbenin türbedarlığını, Sultan II. Abdülhamid'in fermanıyla göreve başlayan Konyalı ailesinin torunları sürdürmektedir.

Kabri Konusundaki İki Rivayet

Burada dürüstçe belirtmek gereken bir nokta var: Bayezid-i Bestami'nin nerede defnedildiği konusunda iki farklı rivayet bulunur. Bazı kaynaklar, 848 yılında (Hicri 234) vefat ettiğinde Kırıkhan'da defnedildiğini söyler. Başka bir rivayete göre ise doğum yeri olan Bistam'da defnedilmiştir. Nitekim İran'ın Bistam şehrinde de Bayezid-i Bestami'ye ait bir türbe bulunduğu bilinir.

Kırıkhan'daki yapı, onun makamının bulunduğu yer olarak kabul edilir ve bu manevi kimlik, Hatay ve çevresinde büyük değer görür.

Restorasyon ve Ziyaretçi İlgisi

Uzun süre ilgisiz ve bakımsız kalan türbe, Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından 2011-2014 yılları arasında restore edilmiştir. Bugün park yerleri, ibadet alanları ve bir seyir terası bulunan türbe, ziyaretçileri ağırlamaktadır.

Türbeye olan ilgi oldukça yoğundur. Yalnızca Türkiye'den değil; Suudi Arabistan, İran, Pakistan, Mısır, Afganistan ve daha uzak ülkelerden de ziyaretçiler gelmektedir. Cuma ve hafta sonu günlerinde ziyaretçi sayısı yüzlerce kişiyi bulabilmektedir.

Deprem ve Sonrası

6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremleri, Hatay ve çevresinde büyük yıkıma yol açmıştır. Bazı kaynaklar, Darb-ı Sak Kalesi ve çevresindeki tarihi kemerlerin bir kısmının depremde zarar gördüğünü bildirmiştir. Ziyaret etmeyi planlayanların, gidiş öncesinde güncel durumu ve erişim bilgilerini resmi kaynaklardan teyit etmeleri faydalı olacaktır.

Ziyaret İçin İpuçları

• Türbeye ulaşmak için Kırıkhan'dan Alaybeyli Mahallesi'ne gidilir; yolun sonunda türbe alanına çıkan bir yürüyüş yolu vardır.
• Bir ibadet ve ziyaret mekanı olduğundan, saygılı kıyafet ve sakin bir tavır uygun olur.
• Çevredeki Helenistik kale kalıntıları ve su kemerleri, tarihe meraklı ziyaretçiler için ayrı bir görsel zenginlik sunar.
• Tepe üzerindeki konumu sayesinde, çevreyi gören seyir terası manzaralı bir mola imkânı verir.

Bayezid-i Bestami Türbesi, tasavvufun derin manevi mirasıyla Hatay'ın antik tarihini bir araya getiren özel bir duraktır. Kırıkhan'ın tepelerinde, asırlık bir kalenin sessizliğinde yükselen bu mekan, hem huzur arayanlar hem de bu toprakların çok katmanlı tarihini keşfetmek isteyenler için anlamlı bir ziyaret noktasıdır.