Charonion (Cehennem Kayıkçısı): Antakya'nın Veba Efsanesi Taşı

Antakya'da, Silpius Dağı'nın yamacında, şehre tepeden bakan dev bir taş yüz vardır. Binlerce yıldır oradadır; bir veba salgınının korkusuyla yontulmaya başlanmış, salgın bitince yarım bırakılmıştır. Yöre halkının uzun süre Hz. Meryem zannettiği bu gizemli kabartma, aslında Yunan mitolojisinin ölüm kayıkçısı Charonion'dur. Saint Pierre Kilisesi ile birlikte Antakya'nın simgesi olan bu esere, bu rehberde kısaca bakalım.

Dağa Oyulmuş Dev Bir Yüz

Charonion (Cehennem Kayıkçısı), Antakya'da Silpius (bugünkü Habib-i Neccar) Dağı'na oyulmuş, dev bir kaya büstüdür. Yaklaşık 4 metreye 1,5 metre boyutlarında olan kabartma, başında bir örtü (tiara denilen bir başlık) bulunan bir insan portresini andırır.

Bu eser, Helenistik dönemden, Kral Antiokhos IV. Epiphanes'in (MÖ 175-164) zamanından günümüze kalmıştır. Bu yönüyle Charonion, o döneme ait, Antakya'da günümüze ulaşan en eski eserlerden biri olarak kabul edilir. Yüzyıllar boyunca aşınmış olsa da, hâlâ etkileyici görünümünü korur.

İlginç bir not: Kabartma ilk bakışta bir kadın başını andırdığı için, yöre halkı tarafından uzun süre Hz. Meryem'in tasviri zannedilmiştir. Oysa eserin kökeni, Hıristiyanlıktan çok daha eskiye, antik Yunan mitolojisine dayanır.

Bir Veba Salgınının Hikayesi

Charonion'u bu kadar ilgi çekici kılan, ardındaki hikayedir. Rivayete göre, Seleukos döneminde, Antakya'yı büyük bir veba salgını sardı. Salgın, çok sayıda insanın ölümüne yol açtı ve aranan çarelere rağmen bir türlü durmadı.

Bu çaresizlik içinde, dönemin etkili kâhinlerine danışıldı. Kentin kâhini Leios'un tavsiyesi üzerine, şehre yukarıdan bakan dağ üzerine, kenti hastalıklardan koruyacağına inanılan dev bir maske-kabartma yapılmasına karar verildi. Eser, kente uzaklardan, özellikle kuzeyden görülebilecek şekilde, yüksek bir noktaya yontulmaya başlandı; çünkü onun kenti kutsayıp salgından kurtaracağına inanılıyordu.

Ancak işin sonu, beklenmedik bir şekilde gelişti: Veba salgınının sona ermesiyle birlikte, kabartmanın yapımına da son verildi. Eser, tamamlanmadan yarım bırakıldı. Bugün Charonion'u, işte o yarım haliyle görmek mümkündür. Bu yarım kalmışlık, esere ayrı bir gizem ve hikaye katar.

Mitolojide Kharon Kimdir?

Eserin adı olan Charonion (Kharon), Yunan mitolojisinde önemli bir figürdür. Kharon, yaşayanların dünyası ile ölülerin dünyasını ayıran Styx (Akheron) Nehri'nin kayıkçısıdır.

Mitolojiye göre, bir insan öldüğünde, Kharon onun ruhunu kayığıyla nehrin karşısına, yani Hades'in yer altı dünyasına taşırdı. Ancak Kharon bu işi parasız yapmazdı. Bu yüzden antik dönemde, ölülerin ağzına ya da gözlerine bir bozuk para (obolos) konulurdu; bu, Kharon'a ödenecek geçiş ücretiydi. Parası olmayanların ruhlarının ise nehrin kıyısında kaldığına inanılırdı.

Bu mitolojik bağ, Antakya'nın antik dünyayla ne kadar iç içe olduğunu gösterir. Şehrin, ölüm ve hastalık karşısındaki bu antik inancı taşa kazıması, Charonion'u sıradan bir kabartmadan çok daha anlamlı kılar.

Antakya'nın Simgesi

Charonion, Saint Pierre Kilisesi ile birlikte, yıllardır Antakya'nın turizm yükünü çeken ve "Antakya denince akla gelen" simgelerden biri olmuştur. Hatay'da hemen her köşe başında bir tarihi eser bulunsa da, bu dev kabartma kendine özel bir yere sahiptir.

Eser, Antakya'nın binlerce yıllık katmanlı tarihinin de bir simgesidir: antik bir kral, bir veba salgını, bir mitoloji ve yöre halkının onu Hz. Meryem zannetmesi... Hepsi tek bir taşta birleşir. Antakya'nın bu zengin tarihi hakkında daha fazla bilgi için Hatay Tarihçesi yazımıza göz atabilirsiniz.

Ziyaret İçin İpuçları

• Charonion, Saint Pierre Kilisesi'nin yaklaşık 200-250 metre kuzeyinde yer alır; Antakya merkezine yakındır.
• St. Pierre Kilisesi'nden başlayan bir patikayla, kısa bir yürüyüşle ulaşılır.
• Yürüyüş yolu engebeli olabildiği için, spor ayakkabı giymeniz önerilir.
• Büst, şehrin güzel göründüğü, nispeten yüksek bir noktadadır; manzara da etkileyicidir.
• Ziyaretinizi, hemen yakındaki Saint Pierre Kilisesi ile birleştirerek, ikisini birlikte görebilirsiniz.

Charonion (Cehennem Kayıkçısı), Antakya'nın antik geçmişini, mitolojisini ve halk hafızasını tek bir dev taşta birleştiren, eşsiz bir eserdir. Bir veba salgınının korkusuyla yontulup yarım bırakılan bu gizemli yüz; binlerce yıldır şehre tepeden bakmaya devam ediyor. Hatay'a yolunuz düştüğünde, Saint Pierre Kilisesi'ni gezerken, bu antik simgeyi görmeyi de unutmayın.